Sosyal Kurumlar

....................Osmanlı İmparatorluğunda sosyal kurumlar herkesin faydalanması için yapılan imaret darüşşifa,kervansaray,kütüphane vb. dir.Çeşme,sebil,köprü gibi yapılar da sosyal hizmetlerden sayılır.Sosyal kurumlar hayrat olarak yaptırılırdı ve vakıf gelirleriyle yaşatılırdı.Büyük camiler çevrelerindekimektep,medrese,imaret,darüşşifa ve dükkanlarla (vakfa gelir sağlardı) bir külliye meydana getiren sosyal hizmetler merkezleri mahiyetindeydi.

·         İmaretler: Yoksul halka ve medrese öğrencilerine yemek pişirilen yerlerdi.İlk Osmanlı medresesini kuran Orhan Gazi medresenin yanına imaret de yaptırmıştır.İmaretlerin değirmenleri ve fodla (ekmek) pişirilen fırınları vardı.İmaret binalarının yemek yenen odaları erzak ambarları,ocaklar,aşçılarla görevlilerin oturma ve yatma odaları bulunurdu.İmaretlerde fodla çorba,pilav,aşure bazen de zırbaç adı verilen tatlı çıkarılırdı.Genelde perşembe günleri zerde ve etli pilav verilirdi.İmaretler 6 Nisan 1911 de kapatıldı.Yoksullara Hilal-ı Ahmer (Kızılay) tarafından yemek verilmeye başlandı.

·         Darüşşifalar: Hastaların iyileştirildiği sağlık kurumlarıdır.Aynı zamanda Tıp eğitimi de verilirdi. Bu kurumlarda bulaşıcı hastalığı olanlar akıl hastası olanlar ve kadınların ayrı odaları vardı.İlk darüşşifa Bayezıd I. zamanında Bursa'da yaptırıldı.

·         Tabhaneler: Yoksulların barınması için meydane getirilmiş hayır kurumlarıydı.Hastanelerden çıkan kimseler nekahat devrelerini burada geçirebilirdi.Taşradan şehirlere gelenler bir iş buluncaya kadar tabhanelerde kalırlardı.İstanbul'da ilk tabhane Fatih imaretinin arkasına yapıldı.İstanbul'da hemen hemen 20 tane tabhane vardı.Her büyük caminin yanında bir tane tabhane bulunurdu;burada kalanlara imaretlerden yiyecek çıkardı.

·         Kalenderhane: Şehire gelen yabancıların,gezginlerin ücretsiz olarak kaldıkları tekkelerdi;burada kalanlara ücretsiz yemek de verilirdi.

·         Kervansaraylar: Uzun yollar üzerindeki durak yerlerinde ve şehir ve kasabalarda bulunan yolculara faydalı olması için kurulmuş yapılardır.Yolcular hangi din veya mezhepten olursa olsun hanlarda ve bunların büyükleri olan kervansaraylarda 3 gün ücretsiz kalabilirlerdi. Kervansaraylar genellikle büyük bir avlu ve avluyu çevreleyen iki katlı bir binadan oluşurdu.Yola açılan büyük bir kapısı ve kapıların iki yanında nalbantlar ve araba tamircileri bulunurdu. Yolcuların binek hayvanları ve yükleri için ahırlar ve büyük ambarları vardı.Odalarda soğuk mevsimlerde ocak yakılırdı.Büyük kervansaraylarda mescit de bulunurdu.Kervansaraylarda çok sıkı güvenlik önlemleri vardı.Geceleyin davul çalınarak kapılar kapanırdı ve sabaha kadar açılmazdı kimsenin de dışarıya çıkmasına izin verilmezdi.Sabahleyin de yine davulla kapılar açılır ve yolcuların yüklerinin ve eşyalarının tam olup olmadığı sorulurdu.Tehlikeli dölgelerdeki kervansarayların güvenliğinin sağlanması için derbentçi adlı örgüt kurulmuştu.Şehirde konaklamak için değilde ticaret amacıyla kurulmuş hanlar da vardı.Bunların gelirleri vakıflara giderdi.

·         Kütüphaneler: Genellikle medreseleri tamamlayıcı nitelik taşıyan kuruluşlardı.Müstakil olanları ve camilerin yanında vakıf olarak yaptırılanları da vardı.Medrese öğrencileri ve halkın kullanımına açık ilk kütüphane Bursa'da Umur Bey'in kurduğu kütüphanedir.İstanbul'da ise Mehmed II.'nin Eyüp camiinde kurduğu küçük kütüphaneden sonra Fatih külliyesi içinde zengin bir kütüphane kuruldu.